Bộ Nông nghiệp đề xuất các biện pháp khắc phục khi các quy định an toàn thực phẩm mới làm đình trệ nhập khẩu nông sản.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất những điều chỉnh và hướng dẫn khẩn cấp sau khi các quy định an toàn thực phẩm mới gây ra sự chậm trễ lớn đối với nông sản nhập khẩu tại các cửa khẩu biên giới.

Hàng trăm xe chở sắn tươi xếp hàng dài tại cửa khẩu Chàng Riệc, tỉnh Tây Ninh. — VNA/VNS ẢnhThanh Tân

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã kêu gọi xem xét lại khẩn cấp và ban hành hướng dẫn tạm thời về kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu sau khi việc thi hành ngay lập tức một sắc lệnh mới gây ra tình trạng ùn tắc nghiêm trọng đối với nông sản nhập khẩu tại các cửa khẩu biên giới.

Trong báo cáo gửi Thủ tướng Phạm Minh Chính và Phó Thủ tướng Lê Thành Long ngày 1 tháng 2, Bộ cho biết tính đến ngày 29 tháng 1, các quy định mới về kiểm dịch an toàn thực phẩm theo Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã khiến khoảng 300.000 tấn hàng hóa bị mắc kẹt tại các cửa khẩu đường bộ, đường biển và đường hàng không.

Hàng tồn đọng chủ yếu bao gồm rau, trái cây, gạo, sắn và thực phẩm chế biến.

Nghị định 46, có hiệu lực từ ngày 26 tháng 1, thay thế Nghị định 15/2018/NĐ-CP với các biện pháp kiểm soát an toàn thực phẩm chặt chẽ hơn. Bộ cho biết, mặc dù cần thiết sau các sự cố an toàn thực phẩm gần đây, nhưng việc thực thi nghị định này đã tạo ra những vướng mắc thực tiễn.

Theo Điều 25, tất cả các lô hàng thực phẩm nhập khẩu thông thường nay phải trải qua kiểm tra giấy tờ, kiểm tra thực tế và xét nghiệm trong phòng thí nghiệm về các chỉ tiêu an toàn và chất lượng. Kết quả xét nghiệm thường mất 5-7 ngày và là điều kiện bắt buộc trước khi thông quan. Tuy nhiên, hầu hết các cửa khẩu biên giới – đặc biệt là các cửa khẩu đường bộ – đều thiếu phòng thí nghiệm tại chỗ, làm chậm quá trình này một cách nghiêm trọng.

Bộ này cũng viện dẫn việc thiếu hướng dẫn về cách các thanh tra viên nên lựa chọn các chỉ số kiểm tra từ các tiêu chí an toàn thực phẩm được liệt kê trong hồ sơ theo Điều 21. Điều này khiến các cơ quan biên giới không có cơ sở pháp lý để xác định cần kiểm tra những chỉ số nào và kiểm tra bao nhiêu chỉ số.

Một vấn đề khác là yêu cầu mới theo Điều 24 đối với các nhà nhập khẩu nông sản tươi sống phải nộp tài liệu "Tiêu chuẩn sản phẩm". Hiện chưa có mẫu hoặc nội dung bắt buộc nào được ban hành, làm phức tạp quá trình đánh giá hồ sơ.

Tình trạng tắc nghẽn càng trầm trọng hơn vào thời điểm cao điểm nghỉ Tết Nguyên đán, khi phần lớn hàng nhập khẩu là nông sản tươi sống, trong khi cơ sở hạ tầng kho bãi tại các cửa khẩu vẫn còn hạn chế. Nghị định 46 không cho phép các doanh nghiệp chuyển hàng hóa đến kho tư nhân trong khi chờ kết quả xét nghiệm, làm tăng nguy cơ hư hỏng và thất thoát.

Bộ cho biết đã phối hợp với tỉnh Tây Ninh và các cơ quan kiểm dịch thực vật khu vực để giảm ùn tắc tại các trạm kiểm soát bị ảnh hưởng. Đến ngày 31 tháng 1, tình trạng tồn đọng phần lớn đã được giải quyết.

Cơ quan này đã báo cáo những khó khăn trên cho Vụ An toàn Thực phẩm thuộc Bộ Y tế – cơ quan soạn thảo nghị định – để trình lên Ủy ban an toàn thực phẩm liên ngành quốc gia.

Bộ cũng đang xem xét việc ủy ​​quyền kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng nhập khẩu liên quan cho Ủy ban nhân dân các tỉnh để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc xử lý ở cấp địa phương.

Để tránh gây thêm gián đoạn, đặc biệt là trước Tết Nguyên đán , Bộ đề nghị Chính phủ giao Bộ Y tế khẩn trương rà soát và sửa đổi Nghị định 46 để đảm bảo tính khả thi. Trong khi chờ sửa đổi, Bộ đề nghị có hướng dẫn bằng văn bản ngay lập tức về một số điều khoản để việc thi hành phù hợp với điều kiện thực tế.

Bộ cũng yêu cầu các tỉnh, thành phố có cửa khẩu biên giới theo dõi sát sao tình hình và giải quyết các khó khăn trong phạm vi thẩm quyền của mình, đồng thời báo cáo diễn biến cho bộ để được hỗ trợ.