Tháng 8–9 âm lịch: Nước lên nhanh, đê bao yếu dễ vỡ – cảnh báo thiệt hại lúa và hoa màu

Tình hình chung

Vào mùa mưa, đặc biệt khi có mưa lớn kéo dài hoặc kết hợp với triều cường, các vùng đồng bằng của Việt Nam thường xuất hiện hiện tượng mực nước sông, kênh rạch dâng cao. Khi mực nước vượt quá khả năng chịu đựng của đê điều và bờ bao, sẽ xảy ra hiện tượng tràn hoặc vỡ đê, gây ngập lụt, thiệt hại nông nghiệp và đời sống người dân.

Theo báo chí ghi nhận:

• Có nơi mực nước sông đã vượt đỉnh lịch sử — ví dụ tại trạm Gia Bảy trên sông Cầu (khu vực Bắc Bộ) đã vượt đỉnh lịch sử tới 1,09 m. 

• Tại vùng đồng bằng như Đồng Tháp (Đồng bằng sông Cửu Long), hai ô đê bao bị vỡ khiến gần 300 ha lúa bị mất trắng. 

• Tình trạng triều cường + mưa lớn khiến nhiều đoạn quốc lộ qua Vĩnh Long và Cần Thơ bị ngập sâu từ 15–55 cm. 

Như vậy, số liệu cho thấy: mực nước tăng (xuất phát từ lũ, mưa lớn, triều cường) → đê, bờ bao bị tràn/vỡ → ngập lụt/dưới nước → thiệt hại.

Nguyên nhân chính

1. Mưa lớn kéo dài & lũ từ thượng nguồn: Mưa gây tăng lượng nước đổ về vùng hạ lưu. Ví dụ khu vực Bắc Bộ, mưa lớn khiến nhiều sông lên nhanh và vượt báo động.

2. Triều cường kết hợp với mưa và lũ: Ở vùng ven biển/dồng bằng sông Cửu Long, triều cường + mưa lớn làm mực nước dâng cao, gây áp lực lên hệ thống đê bao.Đê, bờ bao xung yếu hoặc chỉ thiết kế chịu đựng mức thấp: Theo Cục Quản lý Đê điều và Phòng chống Thiên tai, nhiều “đê bao/đê bối” chỉ được thiết kế chịu đựng mức báo động II; khi vượt mức này thì việc nước tràn là điều có thể dự đoán.

3. Hạ tầng, công tác gia cố và ứng phó chưa kịp thời: Khi nước lên nhanh, nếu không có biện pháp kịp thời (gia cố, bơm tiêu, cảnh báo) thì dễ dẫn đến vỡ/vượt đê.

Hệ quả và thiệt hại

• Tại Đồng Tháp: Hai ô đê bao bị vỡ, khiến gần 300 ha lúa bị mất trắng. 

• Tại Vĩnh Long – Cần Thơ: Mực nước triều cường + lũ làm ngập quốc lộ, gây ảnh hưởng giao thông và cộng đồng. 

• Thiệt hại về nông nghiệp: Ví dụ hơn 133 ha lúa vừa mới sạ 20 ngày bị ngập, chi phí đầu tư khoảng 20 triệu đồng/ha. 

• Thiệt hại cơ sở hạ tầng và đời sống: Có nơi người dân bị cô lập hơn 5.000 khẩu khi mực nước sông vượt mức báo động. 

Tình trạng tại các vùng đồng bằng

• Vùng đồng bằng Bắc Bộ: Mực nước nhiều sông vượt báo động 3, có nơi vượt đỉnh lịch sử, đe dọa hệ thống đê điều. 

• Vùng đồng bằng sông Cửu Long: Ảnh hưởng bởi lũ từ thượng nguồn kết hợp triều cường và mưa tại chỗ; đê bao bị vỡ, ngập sâu nhiều diện tích lúa, hoa màu. 

Giải pháp và khuyến nghị

• Rà soát và gia cố các tuyến đê xung yếu: Những đoạn đê bao chưa đảm bảo an toàn cần được ưu tiên. 

• Tăng cường cảnh báo sớm và di dân khi cần: Khi mực nước sông vượt báo động 3 hoặc có dự báo mưa lớn kết hợp triều cường thì cần chủ động. 

• Thiết kế và quản lý đê phù hợp với biến đổi khí hậu và mực nước dâng cao: Sẽ cần nâng cấp hệ thống đê, bờ bao, tiêu thoát nước.

• Chủ động tiêu thoát, hỗ trợ người dân bảo vệ hoa màu, mùa màng: Như việc bơm tiêu, gia cố bờ bao nhỏ, nâng cao nền nhà ở. 

Kết luận

Tình trạng mực nước tăng cao vào mùa mưa — xuất phát từ mưa lớn, lũ, triều cường — đang là một nguy cơ rõ rệt đối với các vùng đồng bằng của Việt Nam, làm tăng nguy cơ vỡ hoặc tràn đê, gây ngập lụt và thiệt hại lớn cả về nông nghiệp và đời sống. Các số liệu thực tế cho thấy việc chủ động ứng phó, nâng cấp đê điều và hỗ trợ người dân là vô cùng cần thiết.