Bệnh thán thư trên cây xoài – Nhận biết, nguyên nhân và cách phòng trị hiệu quả

Giới thiệu

Xoài là một trong những loại cây ăn trái chủ lực của Việt Nam, đặc biệt ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ và miền Đông Nam Bộ. Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, xoài còn là mặt hàng xuất khẩu có giá trị cao. Tuy nhiên, để đảm bảo năng suất và chất lượng thương phẩm, bà con nông dân cần chú ý đến các loại sâu bệnh thường gặp, trong đó bệnh thán thư trên xoài được xem là nguy hiểm nhất.

Bệnh thán thư không chỉ làm giảm năng suất, gây rụng hoa, rụng trái, mà còn khiến chất lượng quả kém đi, khó bảo quản và tiêu thụ, dẫn đến thiệt hại kinh tế lớn. Do đó, việc hiểu rõ về nguyên nhân, dấu hiệu và biện pháp phòng trị bệnh thán thư là vô cùng quan trọng.

1. Bệnh thán thư trên xoài là gì?

Bệnh thán thư là bệnh do nấm Colletotrichum gloeosporioides gây ra. Đây là loại nấm tồn tại phổ biến trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, rất thích hợp ở Việt Nam.

Nấm bệnh có thể tấn công hầu hết các bộ phận của cây xoài như lá, hoa, cuống, cành non và đặc biệt là trái. Khi đã xuất hiện trên vườn, nấm có khả năng lây lan nhanh chóng và tái phát nhiều vụ liên tiếp nếu không có biện pháp quản lý đúng cách.

2. Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết

2.1 Trên lá xoài

• Xuất hiện các đốm nhỏ màu nâu, sau đó lan rộng và lõm xuống.

• Viền xung quanh vết bệnh thường có màu vàng nhạt.

• Khi bệnh nặng, lá bị khô, xoăn lại và rụng sớm, ảnh hưởng đến quá trình quang hợp.

2.2 Trên hoa xoài

• Các chùm hoa bị khô, héo và rụng sớm.

• Bệnh làm giảm tỷ lệ thụ phấn, khiến tỷ lệ đậu trái rất thấp.

• Đây là giai đoạn xoài dễ bị mất mùa nhất do hoa bị hủy hoại gần như toàn bộ.

2.3 Trên trái xoài

• Trái xoài non: Xuất hiện các vết thối màu nâu đen, lõm xuống và lan nhanh.

• Trái gần thu hoạch: Vết bệnh to dần, làm thối mềm, ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị thương phẩm.

• Trái sau thu hoạch: Bệnh vẫn có thể tiếp tục phát triển trong quá trình bảo quản, vận chuyển, làm xoài dễ hư hỏng.

Ảnh minh họa

3. Nguyên nhân gây bệnh

• Thời tiết: Nấm bệnh phát triển mạnh khi nhiệt độ từ 25 – 30°C, độ ẩm trên 85%. Mưa nhiều, sương mù, ẩm độ cao chính là điều kiện lý tưởng.

• Môi trường vườn: Vườn trồng dày, tán cây rậm rạp, ít ánh nắng, thiếu thông thoáng tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển.

• Tàn dư cây trồng: Nấm tồn tại trong lá, cành rụng, đất xung quanh gốc, sau đó bùng phát mạnh vào vụ sau.

• Chăm sóc chưa hợp lý: Cây suy yếu do thiếu dinh dưỡng, thừa đạm, thiếu kali – canxi cũng làm cây dễ nhiễm bệnh.

• Khâu sau thu hoạch: Nếu thu hoạch trong điều kiện ẩm, bảo quản không đúng cách thì nấm bệnh tiếp tục gây hại trên trái.

4. Tác hại của bệnh thán thư trên xoài

• Giảm năng suất: Hoa bị khô rụng, tỷ lệ đậu trái giảm mạnh.

• Giảm chất lượng trái: Trái bị thối đen, khó tiêu thụ, giảm giá trị xuất khẩu.

• Tăng chi phí sản xuất: Bà con phải tốn nhiều chi phí cho thuốc bảo vệ thực vật và nhân công xử lý.

• Ảnh hưởng lâu dài: Nấm bệnh tồn tại trong đất và tàn dư, gây hại liên tiếp nhiều vụ, khiến vườn xoài suy yếu dần.

(???? Chèn ảnh: Vườn xoài rụng hoa và trái do bệnh thán thư)

5. Biện pháp phòng trị bệnh thán thư

5.1 Biện pháp canh tác

• Trồng với mật độ hợp lý, tỉa cành, tạo tán thoáng để hạn chế ẩm độ cao.

• Vệ sinh vườn, thu gom cành lá rụng, trái bệnh đem tiêu hủy.

• Bón phân cân đối, tăng cường Kali và Canxi để cây cứng cáp, chống chịu bệnh tốt hơn.

• Không bón quá nhiều đạm, tránh cây phát triển lá non liên tục – là đối tượng dễ bị nấm tấn công.

5.2 Biện pháp sinh học

• Sử dụng chế phẩm sinh học chứa nấm đối kháng Trichoderma để xử lý đất và tàn dư cây trồng.

• Kết hợp các chế phẩm sinh học chứa vi sinh vật có lợi để ức chế sự phát triển của nấm bệnh.

5.3 Biện pháp hóa học

• Khi bệnh xuất hiện, có thể phun các thuốc gốc Copper hydroxide, Mancozeb, Azoxystrobin, Difenoconazole, Propineb… theo đúng liều lượng khuyến cáo.

• Luân phiên hoạt chất để tránh tình trạng nấm kháng thuốc.

• Phun phòng định kỳ vào giai đoạn ra hoa, trái non, trước thu hoạch để giảm nguy cơ nhiễm bệnh.

Ảnh minh họa

5.4 Quản lý sau thu hoạch

• Thu hoạch trái khi khô ráo, tránh mưa hoặc sương.

• Dùng nước sạch hoặc dung dịch xử lý nấm bệnh (theo hướng dẫn kỹ thuật) để rửa trái trước khi bảo quản.

• Bảo quản trong kho thoáng mát, nhiệt độ ổn định.

(???? Chèn ảnh: Nông dân phun thuốc BVTV, chế phẩm sinh học, vườn xoài được tỉa cành thông thoáng)

6. Lịch phòng trị bệnh thán thư cho xoài (theo mùa vụ)

• Trước ra hoa: Tỉa cành, vệ sinh vườn, phun thuốc phòng bệnh.

• Khi xoài trổ hoa: Phun thuốc bảo vệ thực vật định kỳ, tránh ẩm độ cao.

• Khi trái non: Phun phòng bằng thuốc gốc Copper, kết hợp dưỡng trái bằng phân bón lá.

• Trước thu hoạch 20 – 25 ngày: Hạn chế phun thuốc hóa học, ưu tiên biện pháp sinh học.

• Sau thu hoạch: Vệ sinh vườn, thu gom tàn dư, xử lý gốc bằng Trichoderma để cắt nguồn bệnh.

7. Một số lưu ý quan trọng cho bà con

• Phát hiện bệnh sớm để xử lý kịp thời, tránh để lây lan trên diện rộng.

• Ưu tiên biện pháp canh tác và sinh học, hạn chế lạm dụng thuốc hóa học.

• Tuân thủ nguyên tắc “4 đúng” khi phun thuốc: đúng thuốc, đúng liều, đúng lúc, đúng cách.

• Nên thường xuyên theo dõi dự báo thời tiết, đặc biệt vào mùa mưa, để chủ động phòng bệnh.

Kết luận

Bệnh thán thư trên xoài là dịch hại quan trọng, có thể gây thất thu nghiêm trọng nếu không được kiểm soát. Bà con cần kết hợp đồng bộ các biện pháp từ canh tác, sinh học đến hóa học, đồng thời chú trọng đến quản lý sau thu hoạch.

Việc phòng bệnh từ sớm, chăm sóc cây đúng kỹ thuật và sử dụng chế phẩm – thuốc hợp lý sẽ giúp xoài phát triển khỏe mạnh, cho năng suất cao, chất lượng trái tốt, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.